Προϊστορικά χρόνια , οι πρώτοι οικισμοί – Από τον οικισμό των Σιταγρών στο Ντικιλί Τας και στο Καστρί της Θάσου

Η σημερινή γεωμορφολογική εικόνα της Ανατολικής Μακεδονίας διαμορφώθηκε στις αρχές του Πλειόκαινου, όταν η θάλασσα που κάλυπτε την περιοχή αποσύρθηκε, και η λεκάνη δέχτηκε ποτάμια και λιμναία ιζήματα. Προς το τέλος του Πλειστόκαινου, η στάθμη της θάλασσας πιστεύεται ότι βρισκόταν 100 περίπου μ. χαμηλότερα από τη σημερι-νή. Η Θάσος δεν είχε ακόμη " αποχωριστεί " από το χερσαίο τμήμα, αλλά είχε δρομολογηθεί η διαδικασία της σταδιακής της απομάκρυνσης. Ακόμη και κατά την 6η χιλιετία, η μορφολο-γία των ακτών του νησιού ήταν αρκετά διαφορετική. Ο σημερινός παράκτιος οικισμός των Λιμεναρίων απείχε αρκετά από τη θάλασσα, με την έναρξη της 4ης χιλιετίας, η άνοδος των υδάτων φαίνεται ότι μεγιστοποιείται, και μάλλον προκαλεί αύξηση των υδάτινων όγκων τό-σο στην παράκτια πεδινή ζώνη όσο και στην ενδοχώρα. Η εξέλιξη των λιμνών και των ελών της περιοχής σε συσχετισμό με την κατοίκηση στις πε-διάδες της ενδοχώρας δεν έχει κατανοηθεί ικανοποιητικά. Εικάζεται ότι μεγάλο τμήμα της πεδιάδας της Δράμας καλυπτόταν, προς το τέλος του Τριτογενούς, από μια λίμνη με στάσιμα ύδατα, τύρφη και λιγνίτη. Κατά τη διάρκεια του Ολόκαινου, η στάθμη της πρέπει να υψώθη-κε σημαντικά, αμέσως μετά την κλιματική βελτίωση της μεταπαγετώδους περιόδου, διαδικα-σία που παρατάθηκε ως την Εποχή του Χαλκού. Η απόθεση μαύρης ομοιογενούς τύρφης συνοδευμένης από μαλακολογικό υλικό γλυκού νε-ρού, που αποκαλύφθηκε στα πρωιμότερα στρώματα του νεολιθικού οικισμού στο Ντικιλί Τας, οδηγεί στην υπόθεση ότι κοινότητες όπως αυτή ήταν εγκατεστημένες δίπλα στο νερό. Δειγματο-ληψίες από τους Faugeres, Dalongeville και Lespez στον ίδιο οικισμό έδειξαν ότι η πρώτη εγκατά-σταση πραγματοποιήθηκε στην απόληξη ενός κώνου πλειστοκαινικής απόθεσης, σε υψόμετρο 50 περίπου μ.. Προσέφεραν, επίσης, πειστικές ενδείξεις για επέκταση των υδάτων εντός των ορίων του οικισμού, χρονολογημένη στο τέλος της 5ης ή στην 4η χιλιετία.